काठमाडौं  - भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले सरकार प्रमुखका रूपमा नेतृत्व सम्हालेको २५ वर्ष पूरा गरेका छन्। सन् २००१ अक्टोबरमा गुजरातको मुख्यमन्त्री बनेर राजनीतिक नेतृत्वको यात्रा सुरु गरेका मोदी सन् २०१४ मा भारतको प्रधानमन्त्री बने। गुजरातदेखि भारतको सर्वोच्च कार्यकारी नेतृत्वसम्मको उनको यात्रा भारतीय राजनीतिमा महत्त्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा हेरिन्छ।

मोदीले गुजरातमा तीन कार्यकाल मुख्यमन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हालेपछि प्रधानमन्त्रीका रूपमा सन् २०१४, २०१९ र २०२४ का लोकसभा निर्वाचनबाट नेतृत्व गर्ने अवसर पाए। लगातार तीन कार्यकाल प्रधानमन्त्री बन्नुले भारतीय राजनीतिमा उनको प्रभाव र मतदातामाझ रहेको समर्थनलाई प्रतिबिम्बित गर्छ।

विकास, गरिबी न्यूनीकरण, प्रविधि विस्तार, राष्ट्रिय सुरक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिलाई प्राथमिकता दिँदै उनले भारतलाई आर्थिक तथा रणनीतिक रूपमा थप प्रभावशाली राष्ट्र बनाउने लक्ष्य अघि सारेका छन्।

गुजरातको विकास अनुभवदेखि राष्ट्रिय अभियानसम्म

मुख्यमन्त्रीका रूपमा मोदीले गुजरातमा पूर्वाधार विकास, विद्युत् आपूर्ति, औद्योगिक लगानी र प्रशासनिक प्रभावकारितामा जोड दिएका थिए। त्यहाँका केही विकास अभ्यासलाई राष्ट्रिय स्तरमा विस्तार गर्ने प्रयास प्रधानमन्त्री बनेपछि पनि जारी रह्यो।

उनको नेतृत्वमा भारतले सडक, रेलमार्ग, ऊर्जा र डिजिटल पूर्वाधारमा लगानी विस्तार गरेको छ। ठूला आयोजनाको कार्यान्वयनलाई तीव्रता दिने र लगानीमैत्री वातावरण बनाउने नीतिले आर्थिक गतिविधि बढाउने लक्ष्य राखेको छ।

गुजरातमा कृषि तथा ग्रामीण क्षेत्रमा विद्युत् आपूर्ति व्यवस्थित गर्न अघि बढाइएको ज्योतिग्राम योजनालाई उनको विकास दृष्टिकोणको उदाहरणका रूपमा लिइन्छ। राष्ट्रिय स्तरमा पनि पूर्वाधार र सेवा प्रवाह सुधारलाई आर्थिक विकासको आधार बनाउने प्रयास गरिएको छ।

गरिबी न्यूनीकरण र नागरिकको जीवनस्तर सुधार

मोदी सरकारको प्रमुख प्राथमिकतामध्ये गरिब तथा विपन्न परिवारसम्म आधारभूत सेवा पुर्‍याउनु एक हो। प्रधानमन्त्री जनधन योजना, प्रधानमन्त्री आवास योजना, स्वच्छ इन्धनसम्बन्धी कार्यक्रम र आयुष्मान भारतजस्ता पहलले बैंकिङ, आवास, ऊर्जा तथा स्वास्थ्य सेवामा पहुँच विस्तार गर्ने लक्ष्य राखेका छन्।

जनधन योजनाले बैंकिङ सेवाबाट बाहिर रहेका नागरिकलाई औपचारिक वित्तीय प्रणालीमा जोड्न सहयोग गरेको छ। प्रत्यक्ष लाभ हस्तान्तरण प्रणालीको विस्तारले सरकारी सहायता लक्षित लाभग्राहीसम्म पुर्‍याउने प्रक्रियालाई डिजिटल प्रविधिसँग जोडेको छ।

यी कार्यक्रमलाई मोदी नेतृत्वले गरिबी न्यूनीकरण र नागरिकको सम्मानजनक जीवनसँग सम्बन्धित उपलब्धिका रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएको छ। तिनको प्रभाव मूल्याङ्कन गर्दा सेवा गुणस्तर, कार्यान्वयन र लाभग्राहीको वास्तविक अवस्थालाई पनि ध्यान दिनुपर्छ।

महिला सशक्तीकरण र युवालाई अवसर

महिला उद्यमशीलता, वित्तीय पहुँच र आर्थिक सहभागिता विस्तार मोदी सरकारका महत्त्वपूर्ण प्राथमिकता हुन्। स्वयं सहायता समूह तथा लखपति दिदी कार्यक्रमले ग्रामीण महिलालाई आम्दानी र उद्यमका अवसरसँग जोड्ने लक्ष्य राखेका छन्।

नारी शक्ति वन्दन अधिनियमले लोकसभा र राज्य विधानसभामा महिलाको प्रतिनिधित्व बढाउने संवैधानिक आधार तयार गरेको छ। यसको कार्यान्वयन निर्धारित संवैधानिक प्रक्रियामा निर्भर छ।

युवालाई रोजगारी, सीप विकास र उद्यमशीलतासँग जोड्न स्टार्टअप तथा उत्पादन क्षेत्रलाई प्रोत्साहन गरिएको छ। भारतको ठूलो युवा जनसंख्यालाई आर्थिक शक्तिमा रूपान्तरण गर्ने दृष्टिकोणले प्रविधि, नवप्रवर्तन र नयाँ व्यवसायलाई राष्ट्रिय विकासको अभियानसँग जोडेको छ।

डिजिटल भारत र प्रविधिमा छलाङ

मोदी नेतृत्वको उल्लेखनीय उपलब्धिमध्ये भारतको डिजिटल रूपान्तरण पनि एक हो। यूपीआईमार्फत डिजिटल भुक्तानीको विस्तारले दैनिक कारोबारमा परिवर्तन ल्याएको छ। डिजिटल पहिचान, बैंकिङ पहुँच र मोबाइल प्रविधिको संयोजनले सरकारी सेवा तथा आर्थिक गतिविधिलाई सहज बनाउने सम्भावना बढाएको छ।

भारतले अन्तरिक्ष तथा वैज्ञानिक अनुसन्धानमा पनि उल्लेखनीय उपलब्धि हासिल गरेको छ। सन् २०२३ मा चन्द्रयान–३ अभियानमार्फत चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुवनजिक सफल अवतरण गर्नु भारतीय अन्तरिक्ष कार्यक्रमको ऐतिहासिक उपलब्धि थियो। कोभिड–१९ खोपको विकास तथा उत्पादन र ठूलो स्तरमा खोप अभियान सञ्चालनले भारतको औषधि तथा स्वास्थ्य क्षेत्रको क्षमता पनि देखायो।

कृत्रिम बुद्धिमत्ता, क्वान्टम प्रविधि र जैविक प्रविधिमा अनुसन्धान विस्तार गर्ने प्रयासले भारतलाई भविष्यको प्रविधि प्रतिस्पर्धामा बलियो बनाउने लक्ष्य राखेको छ।

आत्मनिर्भर भारत : उत्पादन र पूर्वाधारमा जोड

‘आत्मनिर्भर भारत’ अभियानमार्फत मोदी सरकारले घरेलु उत्पादन क्षमता बढाउने, रणनीतिक क्षेत्रमा आयातमा निर्भरता घटाउने र भारतलाई विश्वव्यापी उत्पादन सञ्जालमा बलियो बनाउने लक्ष्य अघि सारेको छ।

इलेक्ट्रोनिक्स उत्पादन, रक्षा सामग्री निर्माण, राजमार्ग विस्तार, रेलमार्गको विद्युतीकरण र सार्वजनिक पूर्वाधारमा लगानी यस अभियानका महत्त्वपूर्ण पक्ष हुन्। घरेलु उत्पादन तथा लगानी विस्तारले रोजगारी सिर्जना र आर्थिक गतिविधिमा सहयोग पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।

यस अभियानको मुख्य उद्देश्य भारतलाई ठूलो उपभोक्ता बजारमा मात्र सीमित नराखी उत्पादन, प्रविधि र नवप्रवर्तनको केन्द्रका रूपमा विकास गर्नु हो।

राष्ट्रिय सुरक्षा र निर्णायक नेतृत्व

राष्ट्रिय सुरक्षा मोदीको राजनीतिक नेतृत्वको प्रमुख आधार बनेको छ। सन् २०१६ को सर्जिकल स्ट्राइक, सन् २०१९ को बालाकोट हवाई कारबाही र सन् २०२५ को अपरेसन सिन्दुरलाई सरकारले आतंकवादविरुद्धको नीतिसँग जोडेर प्रस्तुत गरेको छ।

मोदीका समर्थकहरूले यी कदमलाई राष्ट्रिय सुरक्षाप्रतिको दृढ प्रतिबद्धताको उदाहरणका रूपमा लिन्छन्। रक्षा सामग्रीको घरेलु उत्पादन विस्तार र सैन्य व्यवस्थापनमा गरिएका परिवर्तनले पनि भारतको सुरक्षा क्षमता बलियो बनाउने लक्ष्य राखेका छन्। त्यस्तै, संविधानको धारा ३७० अन्तर्गत जम्मु–कश्मीरलाई प्राप्त विशेष हैसियत हटाउने निर्णयलाई मोदी सरकारको प्रमुख राजनीतिक कदममध्ये एक मानिन्छ।

विश्वमञ्चमा भारतको बढ्दो प्रभाव

मोदीको नेतृत्वमा भारतले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विस्तार र बहुपक्षीय मञ्चमा आफ्नो भूमिका बलियो बनाउने प्रयास गरेको छ। जी–२०, ब्रिक्स र अन्य अन्तर्राष्ट्रिय समूहमा भारतको सक्रियताले उसको कूटनीतिक उपस्थितिलाई विस्तार गरेको छ।

सन् २०२३ मा भारतको जी–२० अध्यक्षताका क्रममा अफ्रिकी संघलाई समूहको स्थायी सदस्य बनाउने निर्णयलाई महत्त्वपूर्ण कूटनीतिक उपलब्धिका रूपमा हेरिएको थियो। यसले विश्वव्यापी निर्णय प्रक्रियामा अफ्रिकी मुलुकको प्रतिनिधित्व विस्तार गर्न सहयोग पुर्‍यायो।

खोप सहयोग, विकास साझेदारी, ऊर्जा सुरक्षा र रक्षा सहकार्यका माध्यमबाट भारतले विभिन्न मुलुकसँग सम्बन्ध विस्तार गरेको छ। ‘छिमेकी पहिलो’ नीतिले क्षेत्रीय सम्बन्धलाई प्राथमिकता दिएको छ भने विकासशील राष्ट्रका साझा चासो उठाउने प्रयासले भारतको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचानलाई थप बलियो बनाएको छ।

विभिन्न देशबाट मोदीले प्राप्त गरेका उच्च सम्मानलाई उनको कूटनीतिक सक्रियता र भारतको अन्तर्राष्ट्रिय उपस्थितिको मान्यताका रूपमा हेरिन्छ। यद्यपि प्रत्येक मुलुकसँगको सम्बन्धको वास्तविक अवस्था आपसी हित र व्यवहारिक सहकार्यबाट निर्धारित हुन्छ।

संस्कृति, वातावरण र विकसित भारतको लक्ष्य

मोदी नेतृत्वले आर्थिक विकाससँगै भारतीय सांस्कृतिक पहिचान र सम्पदालाई पनि प्राथमिकता दिएको छ। योगको अन्तर्राष्ट्रिय प्रवर्द्धन, काशी विश्वनाथ धामको पुनर्विकास र अयोध्यामा राममन्दिरको प्राणप्रतिष्ठाजस्ता घटनाले भारतीय संस्कृति र धार्मिक सम्पदालाई राष्ट्रिय पहिचानसँग जोड्ने प्रयासलाई प्रतिबिम्बित गर्छन्।

वातावरण संरक्षण र नवीकरणीय ऊर्जाको विस्तार पनि भारतको विकास दृष्टिकोणका महत्त्वपूर्ण पक्ष हुन्। सौर्य ऊर्जा तथा स्वच्छ प्रविधिमा लगानी बढाउने प्रयासले ऊर्जा सुरक्षा र वातावरणीय जिम्मेवारीबीच सन्तुलन कायम गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

मोदीले सन् २०४७ सम्म भारतलाई विकसित राष्ट्र बनाउने लक्ष्य अघि सारेका छन्। यो लक्ष्य पूरा गर्न पूर्वाधार, उत्पादन, शिक्षा, स्वास्थ्य, प्रविधि, रोजगारी र सामाजिक अवसरको विस्तार आवश्यक हुनेछ।

२५ वर्षे नेतृत्वको राजनीतिक विरासत

गुजरातको मुख्यमन्त्रीदेखि भारतको प्रधानमन्त्रीसम्मको २५ वर्षे यात्राले मोदीलाई भारतीय राजनीतिका प्रभावशाली नेतामध्ये एक बनाएको छ। लगातार तीन कार्यकाल प्रधानमन्त्री बन्नु, डिजिटल प्रविधिको विस्तार, पूर्वाधार विकास, घरेलु उत्पादनमा जोड र अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा सक्रियता उनको नेतृत्वका प्रमुख पहिचान बनेका छन्।

उनका समर्थकका लागि मोदीको नेतृत्व राष्ट्रिय आत्मविश्वास, निर्णायकता र दीर्घकालीन विकास दृष्टिकोणको प्रतीक हो। भारतको आर्थिक क्षमता र अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव विस्तार गर्ने उनको प्रयासले देशलाई विश्व राजनीतिमा थप सक्रिय भूमिकातर्फ अघि बढाएको छ।

२५ वर्षको यो यात्रा मोदीको व्यक्तिगत राजनीतिक उपलब्धिमा मात्र सीमित छैन; यसले भारतको विकास प्राथमिकता र विश्वमञ्चमा आफ्नो स्थान बलियो बनाउने आकांक्षालाई पनि प्रतिबिम्बित गर्छ। अब सन् २०४७ सम्म विकसित भारत बनाउने लक्ष्यतर्फको प्रगतिले उनको दीर्घकालीन नेतृत्वको प्रभावलाई थप स्पष्ट पार्नेछ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।

यो पनि

सर्वदलीय बैठकमा राष्ट्रिय सहमति, सीमामा सेनालाई आवश्यक निर्णय लिने पूर्णअधिकार

गलवानमा चिनियाँ घुसपैठको प्रयास भारतीय सेनाले विफल पार्‍यो, दुश्मनलाई महँगो सावित : मोदी

संयुक्त राष्ट्र संघको पुनर्संरचनाको आवश्यकता भएको भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीको जोड

भारतले भन्‍यो - साउथ चाइना सी विश्वको साझा सम्पत्ति हो

भारत र अमेरिकाले विश्वलाई तिव्र रुपमा बाउन्स ब्याक गराइरहेको छ : मोदी

भारतमा नागरिकता पाउनका लागि क्रश्चियन बन्दै मुस्लिम र रोहिंगिया समुदाय