भारत विश्वकै तीव्र गतिमा वृद्धि भइरहेको प्रमुख अर्थतन्त्रका रूपमा स्थापित हुँदै जाँदा त्यसको प्रभाव दक्षिण एशियाली क्षेत्रभरि देखिन थालेको छ। सेवा क्षेत्रको तीव्र विस्तार, प्रविधिमा नवप्रवर्तन, ठूलो आन्तरिक बजार र पूर्वाधारमा निरन्तर लगानीका कारण भारतले वैश्विक अर्थतन्त्रमा आफ्नो स्थान मजबुत बनाउँदै गएको छ। यस्तो अवस्थामा नेपालजस्तो छिमेकी मुलुकका लागि भारतको आर्थिक उभार केवल बाह्य घटना नभई प्रत्यक्ष अवसरका रूपमा देखा परेको छ।

नेपाल–भारतबीचको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र आर्थिक सम्बन्धले दुवै देशलाई परस्पर लाभ लिन सक्ने अद्वितीय आधार प्रदान गरेको छ। खुला सीमाले श्रम, व्यापार र जनस्तरको सम्बन्धलाई सहज बनाएको छ भने आर्थिक अन्तरनिर्भरता दुवै देशका लागि विकासको माध्यम बन्न सक्ने देखिएको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा द्विपक्षीय व्यापार, ऊर्जा सहकार्य र पूर्वाधार विकासका क्षेत्रमा भएको प्रगतिले यो सम्बन्ध अझ सुदृढ हुँदै गएको संकेत दिएको छ।

विशेषगरी ऊर्जा क्षेत्रमा नेपाल–भारत सहकार्यको सम्भावना अत्यन्तै ठूलो रहेको छ। नेपालले जलविद्युत् उत्पादनमा उल्लेखनीय वृद्धि गर्दै भारततर्फ विद्युत् निर्यात विस्तार गर्न थालेको छ। यदि दीर्घकालीन विद्युत् खरिद सम्झौता, प्रसारण लाइन विस्तार र क्षेत्रीय ऊर्जा सञ्जालमा एकीकरणलाई प्राथमिकता दिइयो भने नेपालले ऊर्जा निर्यातमार्फत ठूलो विदेशी मुद्रा आर्जन गर्न सक्छ। यसले नेपालको व्यापार घाटा घटाउन र आर्थिक स्थायित्व कायम गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ। भारतका लागि पनि नेपालबाट स्वच्छ जलविद्युत् आयात गर्नु दिगो ऊर्जा रणनीतिका दृष्टिले लाभदायक हुने देखिन्छ।

यससँगै, कनेक्टिभिटीका क्षेत्रमा भइरहेको सहकार्यले नयाँ आर्थिक सम्भावनाहरू खोलिदिएको छ। सडक, रेल, पेट्रोलियम पाइपलाइन र विद्युत् प्रसारण पूर्वाधारको विस्तारले दुई देशबीचको आर्थिक गतिविधि तीव्र बनाउने अपेक्षा गरिएको छ। विशेषगरी क्रस–बोर्डर रेल परियोजना, एकीकृत चेकपोस्ट (ICP) र डिजिटल कनेक्टिभिटीले व्यापार लागत घटाउने र लगानी आकर्षण बढाउने सम्भावना रहेको छ।

पर्यटन क्षेत्रमा पनि नेपाल–भारत सहकार्यको ठूलो सम्भावना रहेको छ। धार्मिक पर्यटन (रामायण सर्किट, बौद्ध सर्किट), साहसिक पर्यटन र सांस्कृतिक आदान–प्रदानका माध्यमबाट दुवै देशले पारस्परिक लाभ लिन सक्छन्। भारतबाट आउने पर्यटक नेपालका लागि प्रमुख आय स्रोतमध्ये एक भएकाले यस क्षेत्रको सुदृढीकरणले अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव पार्नेछ।

अर्कोतर्फ, भारतको प्रविधि र सेवा क्षेत्रमा भएको प्रगतिले नेपालका लागि ज्ञान हस्तान्तरण र सीप विकासको अवसर सिर्जना गरेको छ। सूचना प्रविधि, डिजिटल भुक्तानी प्रणाली, स्टार्टअप इकोसिस्टम र शिक्षा क्षेत्रमा सहकार्य विस्तार गर्न सके नेपालले आफ्ना युवाहरूलाई नयाँ अवसर प्रदान गर्न सक्छ। यसले दीर्घकालीन रूपमा रोजगार सिर्जना र आर्थिक रूपान्तरणमा योगदान पुर्‍याउनेछ।

विश्लेषकहरूका अनुसार अब नेपाल–भारत सम्बन्धलाई परम्परागत निर्भरता वा असन्तुलित व्यापारको दृष्टिकोणबाट होइन, “साझा विकास साझेदारी”का रूपमा पुनःपरिभाषित गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। नेपालले आफ्नो उत्पादन क्षमता वृद्धि, निर्यात प्रवर्द्धन र लगानीमैत्री वातावरण निर्माणमा ध्यान केन्द्रित गर्न सकेमा भारतको आर्थिक उभारबाट अधिकतम लाभ लिन सकिन्छ।

यसरी, भारतको तीव्र आर्थिक उभार नेपालका लागि चुनौतीभन्दा बढी अवसरका रूपमा देखिएको छ। सुदृढ नीति, पारदर्शी सहकार्य र दीर्घकालीन रणनीतिक दृष्टिकोणका आधारमा अघि बढ्न सके नेपाल र भारत दुवैले साझा समृद्धिको नयाँ युगतर्फ अग्रसर हुन सक्ने स्पष्ट संकेत देखिएको छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।

यो पनि

सिमा अतिक्रमण भएपछि तरुण दल कम्युनिस्ट सरकारसँग आक्रोशित, तत्कालै उचित कदम चाल्न ध्यानाकर्षण

भारतबाट आउने महिलालाई तत्काल नागरिकता दिनुपर्छ : डा. कोइराला

आज मध्यरातमा भारतले धौलीगंगा बाँध खोल्दै, दार्चुलालगायतका जिल्लामा खतरा

ईलाममा ३ करोडको लागतमा भारतले बनाइदियो संस्कृत विद्यालय 

भारतको झट्कापछि चीन शान्ति कायम गर्ने तयारीमा

सिन्धुपाल्चोक घटनाप्रति भारतद्वारा दु:ख व्यक्त