इस्लामाबाद- पाकिस्तानले आफ्नो खनिज सम्पदालाई अन्तर्राष्ट्रिय लगानीका लागि खुला गर्ने प्रयास गरिरहेका बेला बलुचिस्तानको राजनीतिक अस्थिरता, सुरक्षा चुनौती र मानवअधिकारसम्बन्धी विवादले युरोपेली लगानीको विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठाएको छ।
पाकिस्तानको बलुचिस्तान प्रान्तस्थित रेको डिक तामा तथा सुन खानी परियोजनालाई देशको आर्थिक विकास र वैदेशिक लगानी आकर्षित गर्ने महत्त्वपूर्ण अवसरका रूपमा हेरिएको छ। विश्वकै ठूला अविकसित तामा तथा सुन भण्डारमध्ये एक मानिने यस परियोजनामा क्यानडाको खानी कम्पनी बारिक माइनिङको ५० प्रतिशत स्वामित्व छ भने बाँकी हिस्सा पाकिस्तानी सरकारी निकाय तथा बलुचिस्तान प्रान्तीय सरकारसँग रहेको छ।
तर बलुचिस्तानमा बढ्दो पृथकतावादी हिंसा र सुरक्षा जोखिमका कारण परियोजनाको विकास कार्य प्रभावित भएको छ। बारिक माइनिङले सुरक्षा अवस्थाको समीक्षा गर्दै परियोजनासम्बन्धी गतिविधिमा सुस्तता ल्याएको र समीक्षा अवधि सन् २०२७ को मध्यसम्म विस्तार गरेको समाचारमा उल्लेख छ।
पाकिस्तान सरकारले खनिज क्षेत्रमा अन्तर्राष्ट्रिय लगानी आकर्षित गर्न विभिन्न पहल गरिरहेको छ। नोभेम्बर १२–१३ मा इस्लामाबादमा आयोजित पाकिस्तान मिनरल्स इन्भेस्टमेन्ट फोरममार्फत सरकारले आफ्नो खनिज सम्भावनालाई विश्व बजारसमक्ष प्रस्तुत गरेको थियो।
युरोपेली संघका लागि तामा ऊर्जा संक्रमण, विद्युतीय सवारीसाधन, विद्युत् प्रसारण प्रणाली तथा औद्योगिक पूर्वाधारका लागि महत्त्वपूर्ण कच्चा पदार्थ हो। चीनमाथिको आपूर्ति निर्भरता घटाउने युरोपेली रणनीतिका कारण वैकल्पिक खनिज स्रोतको खोजी तीव्र भइरहेको छ।
यद्यपि, पाकिस्तानको खनिज सम्भावनालाई युरोपेली आपूर्ति शृङ्खलासँग जोड्न सुरक्षा र सुशासनका चुनौती समाधान गर्नु आवश्यक देखिएको छ। बलुचिस्तानमा स्थानीय समुदायको सहभागिता, स्रोतबाट प्राप्त राजस्वको वितरण, वातावरणीय संरक्षण तथा मानवअधिकारको सुनिश्चिततासम्बन्धी प्रश्नसमेत उठिरहेका छन्।
संयुक्त राष्ट्रसंघका मानवअधिकार विशेषज्ञहरूले बलुचिस्तानमा मानवअधिकार रक्षक तथा कार्यकर्ताहरूको अवस्थाबारे चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। अर्कोतर्फ, बारिक माइनिङले आफ्ना गतिविधिसम्बन्धी गलत कार्यका आरोप अस्वीकार गर्दै स्थानीय समुदायका लागि शिक्षा, स्वास्थ्य, खानेपानी तथा विकास कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको जनाएको छ।
युरोपेली संघको क्रिटिकल र मटेरियल्स एक्टले सन् २०३० सम्म रणनीतिक खनिजको उत्खनन, प्रशोधन र पुनःप्रयोग क्षमता विस्तार गर्ने लक्ष्य राखेको छ। तर रेको डिक परियोजनाबाट युरोपमा खनिज आपूर्ति गर्ने कुनै औपचारिक व्यवस्था स्थापित भइसकेको छैन।
विश्लेषकहरूका अनुसार पाकिस्तानको खनिज सम्पदाले अन्तर्राष्ट्रिय लगानीको अवसर सिर्जना गर्न सक्छ। तर दीर्घकालीन लगानी सुनिश्चित गर्न राजनीतिक स्थिरता, पारदर्शी सम्झौता, स्थानीय समुदायको विश्वास र प्रभावकारी सुरक्षा व्यवस्थापन अपरिहार्य हुनेछ। - एजेन्सी
मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।