भारत र जापानबीचको रक्षा तथा सुरक्षा सहकार्य थप गहिरिँदै गएको छ। हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रमा चीनको बढ्दो सैन्य तथा रणनीतिक प्रभावबीच दुई देशले रक्षा प्रविधि र औद्योगिक सहकार्यलाई अघि बढाउने प्रयास गरिरहेका छन्।

भारत र जापानबीचको सहकार्य अब परम्परागत सैन्य सम्बन्धमा मात्र सीमित नरही रक्षा प्रविधि, उत्पादन क्षमता र औद्योगिक सहकार्यसम्म विस्तार हुँदै गएको छ। यसले दुवै देशलाई आफ्नो रक्षा आपूर्ति प्रणाली थप बलियो बनाउन सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

विशेषगरी हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रमा समुद्री सुरक्षा अहिले भारत र जापान दुवैका लागि प्रमुख रणनीतिक विषय बनेको छ। महत्वपूर्ण समुद्री मार्गको सुरक्षा, स्वतन्त्र आवतजावत र क्षेत्रीय स्थिरताका विषयमा दुवै देशको समान चासो छ।

यस सहकार्यको पृष्ठभूमिमा चीनको बढ्दो सैन्य क्षमता र दक्षिण तथा पूर्वी एसियामा उसको विस्तार हुँदै गएको रणनीतिक उपस्थितिलाई पनि महत्वपूर्ण रूपमा हेरिएको छ। चीनले हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रमा आफ्नो नौसैनिक क्षमता विस्तार गर्दै जाँदा भारत र जापानजस्ता देशबीचको सुरक्षा सहकार्य स्वाभाविक रूपमा महत्वपूर्ण बन्दै गएको छ।

भारतका लागि जापानसँगको रक्षा सहकार्यले आफ्नै रक्षा उत्पादन क्षमता र प्रविधि विकासलाई अघि बढाउने अवसर दिन सक्छ। जापानका लागि भने भारतसँगको सम्बन्धले हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रमा रणनीतिक साझेदारीलाई बलियो बनाउने आधार प्रदान गर्छ।

तर यस्तो सहकार्यले क्षेत्रीय शक्ति प्रतिस्पर्धालाई थप तीव्र बनाउन सक्ने जोखिम पनि छ। भारत र जापानबीच रक्षा सम्बन्ध विस्तार हुँदै जाँदा चीनले यसलाई आफ्नो रणनीतिक प्रभाव नियन्त्रण गर्ने प्रयासका रूपमा बुझ्न सक्छ। त्यसले क्षेत्रीय सैन्य प्रतिस्पर्धा अझ बढ्न सक्ने सम्भावना रहन्छ।

अर्कोतर्फ, रक्षा प्रविधिमा सहकार्य घोषणा गर्नु र त्यसलाई व्यवहारमा प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्नु फरक विषय हो। उत्पादन क्षमता, प्रविधि हस्तान्तरण, लागत, औद्योगिक क्षमता र दीर्घकालीन राजनीतिक प्रतिबद्धता जस्ता पक्षले यसको वास्तविक प्रभाव निर्धारण गर्नेछन्।

भारत–जापान रक्षा सहकार्य त्यसैले दुई देशको सम्बन्धको विषयमा मात्र सीमित छैन। हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रमा चीनको बढ्दो प्रभावलाई सन्तुलनमा राख्ने व्यापक रणनीतिक प्रयासका रूपमा पनि यसलाई हेर्न सकिन्छ।

आगामी दिनमा यो सहकार्य रक्षा उद्योग, प्रविधि र समुद्री सुरक्षामा कति गहिरो रूपमा कार्यान्वयन हुन्छ भन्ने कुराले हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रको बदलिँदो शक्ति सन्तुलनमा यसको वास्तविक प्रभाव निर्धारण गर्नेछ। - एजेन्सी 

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।