साउदी अरब, टर्की र पाकिस्तानबीच भएको मक्का सम्झौताले क्षेत्रीय सुरक्षा सहकार्यको नयाँ ढाँचा अघि सारे पनि यसले मध्यपूर्व र दक्षिण एसियामा शक्ति प्रतिस्पर्धा तथा तनाव थप बढाउने जोखिम पनि देखाएको छ।

तीन देशबीचको सुरक्षा सहकार्यलाई क्षेत्रीय स्थिरताको प्रयासका रूपमा प्रस्तुत गरिए पनि यसको रणनीतिक प्रभाव निकै व्यापक हुन सक्छ। साउदी अरबको आर्थिक शक्ति, टर्कीको सैन्य क्षमता र पाकिस्तानको सैन्य संरचनालाई एउटै सुरक्षा ढाँचामा नजिक ल्याउँदा यस क्षेत्रमा नयाँ शक्ति केन्द्र निर्माण हुने सम्भावना छ।

यसको सबैभन्दा ठूलो चिन्ता भनेको क्षेत्रीय सुरक्षा संरचना थप ध्रुवीकृत हुन सक्ने जोखिम हो। नयाँ सुरक्षा समूह निर्माण हुँदा अन्य क्षेत्रीय शक्तिहरूले पनि आफ्नो सुरक्षा तथा सैन्य साझेदारी विस्तार गर्न सक्छन्। यसले सहकार्यभन्दा प्रतिस्पर्धालाई प्राथमिकता दिने वातावरण सिर्जना गर्न सक्छ।

पाकिस्तानको संलग्नताले यो समीकरणलाई अझ संवेदनशील बनाएको छ। पाकिस्तान पहिले नै दक्षिण एसियाको जटिल सुरक्षा वातावरणमा रहेको देश हो। अब खाडी क्षेत्रको सुरक्षा संरचनामा समेत उसको भूमिका बढेमा उसले थप बाह्य सुरक्षा दायित्व लिनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।

साउदी अरबका लागि पनि नयाँ सुरक्षा साझेदारीले तत्कालीन सुरक्षा आवश्यकता सम्बोधन गरे पनि दीर्घकालमा क्षेत्रीय प्रतिस्पर्धा बढाउने जोखिम रहन्छ। टर्कीको सैन्य तथा रक्षा उद्योगसँगको सहकार्यले साउदी अरबको सुरक्षा क्षमता बढाउन सक्छ, तर यसले क्षेत्रका अन्य शक्तिहरूलाई पनि आफ्नो सैन्य क्षमता विस्तार गर्न प्रेरित गर्न सक्छ।

अर्कोतर्फ, पाकिस्तानका लागि साउदी अरब र टर्कीसँग बढ्दो सुरक्षा सम्बन्धले चीनसँगको परम्परागत रणनीतिक सम्बन्धमा पनि नयाँ समीकरण सिर्जना गर्न सक्छ। पाकिस्तानले आफ्नो रणनीतिक विकल्प विस्तार गर्न खोजे पनि विभिन्न शक्ति केन्द्रसँग एकैपटक सुरक्षा प्रतिबद्धता कायम राख्नु उसका लागि चुनौतीपूर्ण हुन सक्छ।

यस सम्झौताले इरानसँगको सम्बन्धलाई लिएर पनि प्रश्न उठाउन सक्छ। मध्यपूर्वमा नयाँ सुरक्षा समूहहरू बलियो हुँदै जाँदा इरानले यसलाई आफ्नो क्षेत्रीय प्रभावका लागि चुनौतीका रूपमा लिन सक्ने सम्भावना रहन्छ। त्यसले पहिले नै संवेदनशील रहेको खाडी क्षेत्रको शक्ति प्रतिस्पर्धालाई थप जटिल बनाउन सक्छ।

त्यस्तै, अमेरिकाको परम्परागत सुरक्षा भूमिकामा कमी ल्याउने उद्देश्यले नयाँ क्षेत्रीय सुरक्षा संरचना अघि बढाइए पनि त्यसको परिणाम स्वतः स्थिरता हुन्छ भन्ने ग्यारेन्टी छैन। बरु विभिन्न शक्ति केन्द्रबीच प्रतिस्पर्धा बढ्दा नयाँ प्रकारको सुरक्षा दुविधा उत्पन्न हुन सक्छ।

मक्का सम्झौताको अर्को चुनौती यसको कार्यान्वयन र वास्तविक सैन्य प्रतिबद्धता हो। सम्झौता भएको मात्र आधारमा तीन देशबीच पूर्ण रूपमा एकीकृत सुरक्षा गठबन्धन निर्माण भएको निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन। तर यदि यसलाई क्रमशः संयुक्त सैन्य योजना, रक्षा प्रविधि र सुरक्षा परिचालनसम्म विस्तार गरियो भने यसको क्षेत्रीय प्रभाव निकै ठूलो हुन सक्छ।

त्यसैले मक्का सम्झौतालाई केवल मुस्लिम राष्ट्रबीचको सुरक्षा सहकार्यका रूपमा हेर्न पर्याप्त हुँदैन। यसले मध्यपूर्वदेखि दक्षिण एसियासम्म नयाँ शक्ति ध्रुवीकरण सिर्जना गर्ने र विद्यमान भू–राजनीतिक प्रतिस्पर्धालाई थप तीव्र बनाउने जोखिम बोकेको छ।

क्षेत्रीय स्थिरता कायम गर्न सम्झौता सुरक्षा सहकार्यमा मात्र सीमित नरही कूटनीतिक संवाद र तनाव घटाउने संयन्त्रसँग पनि जोडिनुपर्ने देखिन्छ। अन्यथा नयाँ सुरक्षा गठबन्धनले सुरक्षा बढाउनेभन्दा उल्टै क्षेत्रीय अविश्वास र शक्ति प्रतिस्पर्धा बढाउने परिणाम निम्त्याउन सक्छ। - एजेन्सी 

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।