तिब्बती बौद्ध धर्मका सर्वोच्च आध्यात्मिक नेता Dalai Lama को उत्तराधिकारी को हुने भन्ने प्रश्नले चीन र तिब्बती समुदायबीच नयाँ राजनीतिक तथा धार्मिक विवादको रूप लिन थालेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषकहरूका अनुसार वर्तमान दलाई लामापछि आउने अर्को दलाई लामाको चयन प्रक्रियाले तिब्बतको भविष्य, चीनको आन्तरिक स्थायित्व तथा अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा गम्भीर प्रभाव पार्न सक्छ। यही कारण बेइजिङ यस विषयलाई अत्यन्त संवेदनशील रूपमा हेर्दै आएको छ।

तिब्बती बौद्ध परम्पराअनुसार दलाई लामाको पुनर्जन्म धार्मिक प्रक्रिया अन्तर्गत पहिचान गरिन्छ। तर चीनले सन् १९५० को दशकदेखि तिब्बतमाथि आफ्नो नियन्त्रण स्थापित गरेपछि धार्मिक संस्थाहरूमा पनि राज्यको हस्तक्षेप बढाउँदै आएको छ। बेइजिङले भविष्यमा दलाई लामाको उत्तराधिकारी चयनमा अन्तिम अधिकार आफ्नो हुने दाबी गर्दै आएको छ, जसलाई निर्वासित तिब्बती समुदायले अस्वीकार गरेको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार चीनको सबैभन्दा ठूलो चिन्ता वैकल्पिक दलाई लामाको उदय हो। यदि निर्वासित तिब्बती समुदायले चीनबाहिर अर्को दलाई लामालाई मान्यता दियो भने दुई फरक दलाई लामाको अवस्था सिर्जना हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा धार्मिक वैधता, राजनीतिक प्रतिनिधित्व तथा तिब्बती पहिचानसम्बन्धी विवाद झन् जटिल बन्ने सम्भावना रहेको छ।

चीनले तिब्बतमा राजनीतिक नियन्त्रण बलियो बनाउन आर्थिक विकास, पूर्वाधार निर्माण तथा सुरक्षा निगरानीमा ठूलो लगानी गरेको छ। तर मानवअधिकारवादी संस्थाहरूले तिब्बती भाषा, संस्कृति तथा धार्मिक स्वतन्त्रतामाथि दबाब बढेको आरोप लगाउँदै आएका छन्। दलाई लामाको उत्तराधिकार विवादले यी विषयहरूलाई पुनः अन्तर्राष्ट्रिय बहसको केन्द्रमा ल्याएको छ।

यसैबीच अमेरिका, युरोप तथा विभिन्न लोकतान्त्रिक राष्ट्रहरूले तिब्बती धार्मिक स्वतन्त्रताको सम्मान गर्न चीनलाई आग्रह गर्दै आएका छन्। धेरै अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले दलाई लामाको उत्तराधिकारी चयन प्रक्रिया धार्मिक समुदायको अधिकारभित्र पर्ने बताएका छन्। चीन भने यसलाई आफ्नो सार्वभौमिकतासँग जोडिएको विषय भन्दै बाह्य हस्तक्षेप अस्वीकार गर्दै आएको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार अर्को दलाई लामाको चयन केवल धार्मिक घटना मात्र हुनेछैन, यो चीन–तिब्बत सम्बन्ध, मानवअधिकार बहस तथा एशियाली भूराजनीतिलाई प्रभावित गर्ने महत्वपूर्ण घटनामध्ये एक बन्न सक्छ। यही कारण बेइजिङले यस विषयलाई आफ्नो दीर्घकालीन रणनीतिक चुनौतीका रूपमा हेर्दै आएको छ। -एजेन्सी 

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।

यो पनि

सिक्योंग लोबसाङ सांगेले तिब्बतमा सराहनीय कार्य गरेको भन्दै दलाई लामाले गरे प्रशंसा 

दलाई लामाले सुन्‍नी मस्जिद, एक शिया मस्जिद र चर्चको गरे भ्रमण

निर्वासित तिब्बती सांसदले भने- दलाई लामाको कथित भिडियोलाई 'चिनियाँ दुष्प्रचार'

तिब्बती धर्म गुरु दलाई लामासँग अमेरिकी प्रतिनिधिको भेटले चीन आक्रोशित 

चीनले बढायो दलाई लामा र तिब्बती बौद्ध धर्मलाई कलंकित गर्ने प्रयास