चीनमा विकसित भइरहेका कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) प्रणालीहरूमा कडा राजनीतिक सेन्सरशिप लागू गरिएको रिपोर्ट सार्वजनिक भएपछि विश्वव्यापी रूपमा प्रविधि र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताबारे नयाँ बहस सुरु भएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धानहरूका अनुसार चीनमा सञ्चालन भइरहेका AI च्याटबोट तथा डिजिटल प्लेटफर्महरूलाई संवेदनशील राजनीतिक विषयहरूमा स्वतः सामग्री रोक्ने वा फिल्टर गर्ने गरी डिजाइन गरिएको छ। विशेषगरी सरकारको आलोचना, राजनीतिक आन्दोलन, मानवअधिकार सम्बन्धी प्रश्न तथा संवेदनशील ऐतिहासिक घटनाहरू सम्बन्धी जानकारीलाई सीमित गर्ने प्रविधि प्रयोग गरिएको बताइएको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार चीनले कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रविधिलाई केवल आर्थिक विकासका लागि मात्र नभई सामाजिक नियन्त्रणको उपकरणका रूपमा पनि प्रयोग गरिरहेको छ। सरकारी नियामक निकायहरूले AI कम्पनीहरूलाई सामग्री नियन्त्रणका कडा नियमहरू पालना गर्न बाध्य बनाएको रिपोर्टहरूमा उल्लेख गरिएको छ।

यसले प्रविधि विकास र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको सन्तुलनबारे विश्वव्यापी बहसलाई तीव्र बनाएको छ। केही प्रविधि विशेषज्ञहरूका अनुसार यस्तो सेन्सरशिपले कृत्रिम बुद्धिमत्ताको स्वतन्त्र अनुसन्धान र नवप्रवर्तनमा पनि असर पार्न सक्छ।

चीनले पछिल्ला वर्षहरूमा AI क्षेत्रमा ठूलो लगानी गर्दै विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धामा अग्रणी बन्ने लक्ष्य राखेको छ। तर राजनीतिक नियन्त्रणका कारण त्यहाँको डिजिटल वातावरणमा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता सीमित भएको आलोचना पनि हुँदै आएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार प्रविधि र राजनीतिक नियन्त्रणबीचको सम्बन्ध भविष्यको विश्व राजनीतिमा महत्वपूर्ण विषय बन्ने सम्भावना छ। डिजिटल प्लेटफर्महरूमा सूचना नियन्त्रणको प्रश्नले अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक सम्बन्धमा पनि प्रभाव पार्न सक्छ।

दक्षिण एशियाली देशहरूका लागि पनि AI प्रविधिको विकाससँगै डिजिटल नियमन, डेटा सुरक्षा तथा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताबीच सन्तुलन कायम गर्ने चुनौती बढ्दै गएको विशेषज्ञहरूको भनाइ छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।