पाकिस्तानको वर्तमान संकट अब आर्थिक चक्रको सामान्य उतार–चढाव होइन। यो राज्यको संरचनागत असफलताको परिणाम हो, जहाँ गलत नीतिहरू, सैन्य–प्रशासनिक प्रभुत्व र दीर्घकालीन उत्तरदायित्वको अभावले आम नागरिकको जीवन असह्य बनाइदिएको छ।

आज पाकिस्तानमा महँगी, खाद्य अभाव र रोजगारी संकट कुनै अस्थायी समस्या रहेनन्। गहुँ र पीठोको अभाव, उद्योगमा विश्वासको कमी, र अत्यधिक कर–दबाबले मध्यम र तल्लो वर्गलाई प्रत्यक्ष प्रहार गरिरहेको छ। राज्य भने यसलाई आर्थिक सुधारको पीडादायी तर आवश्यक चरण भनेर पन्छाइरहेको छ, जबकि पीडा सधैँ उही वर्गले भोगिरहेको छ।

सबैभन्दा गम्भीर कुरा के हो भने, आर्थिक संकटसँगै सामाजिक नैतिकता पनि क्षय हुँदै गएको छ। अवैध अर्थतन्त्र, लागूऔषध कारोबार र मानव तस्करी जस्ता गतिविधिहरू राज्यको कमजोर नियन्त्रणको फाइदा उठाएर फैलिरहेका छन्। जब वैध अर्थतन्त्रले नागरिकलाई जिउन सक्ने आधार दिन सक्दैन, तब अवैध संरचनाहरू विकल्प बन्छन्।

शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रको अवस्था झनै चिन्ताजनक छ। बजेट कटौती, नीतिगत अस्थिरता र निजीकरणको असफल प्रयोगले यी क्षेत्रहरूलाई संकटमा धकेलेको छ। दीर्घकालमा यसको अर्थ केवल कमजोर मानव विकास होइन; यो सामाजिक विस्फोटको आधार तयार हुनु हो।

राजनीतिक नेतृत्व भने सधैँ बाह्य कारकलाई दोष दिन व्यस्त देखिन्छ—आईएमएफ, अन्तर्राष्ट्रिय दबाब, छिमेकी देश। तर वास्तविकता के हो भने, पाकिस्तानको समस्या बाहिर होइन, शासनको ढाँचामा छ। जब नीति निरन्तर हुँदैन, जब संस्थाहरू कमजोर बनाइन्छन्, तब कुनै पनि आर्थिक सहयोगले दिगो सुधार ल्याउन सक्दैन।

अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले पनि अब पाकिस्तानलाई केवल ‘रणनीतिक आवश्यकता’ को चश्माबाट हेर्ने बानी पुनर्विचार गर्नुपर्ने समय आएको छ। निरन्तर आर्थिक सहयोग बिना संरचनात्मक सुधारले संकट लम्ब्याउँछ, समाधान गर्दैन।

पाकिस्तान आज एउटा निर्णायक प्रश्नको सामना गरिरहेको छ—के राज्य अर्थतन्त्र नागरिकका लागि बनाइने हो, कि नागरिकलाई असफल राज्यसँग अनन्त रूपमा अनुकूलन गर्न बाध्य पारिने हो? जब राज्य आफ्नै जनताका लागि बोझ बन्छ, तब अस्थिरता अपरिहार्य हुन्छ। आर्थिक पतन केवल तथ्यांकको विषय होइन; यो राज्य–नागरिक सम्बन्धको अन्तिम चेतावनी हो।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।