चीनले विगत केही दशकदेखि निर्माण गरिरहेको डिजिटल निगरानी संयन्त्र आजको मितिमा विश्वमै सबैभन्दा सशक्त र सर्वव्यापी मानिन्छ। त्यहाँको सरकारले नागरिकहरूका गतिविधि ट्र्याक गर्न कृत्रिम बुद्धिमत्ता, अनुहार पहिचान प्रविधि, मोबाइल एप्स र सामाजिक सञ्जाललाई समेटेर एउटा यस्तो प्रणाली तयार गरेको छ, जसमा कोही पनि पूर्ण स्वतन्त्र रहन सक्दैन। यो प्रवृत्ति अब चीन सीमाभित्र मात्र सिमित नरही अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा पनि फैलिँदै गएको छ।

हङकङ, शिनज्याङ र तिब्बत जस्ता क्षेत्रमा यो निगरानी प्रणाली निकै कठोर रूपमा लागू गरिएको छ। शिनज्याङमा मुसलमान उइघुर समुदायका सदस्यहरूलाई दैनिक जीवनमा समेत अनुगमनमा राखिएको छ। उनीहरू कहाँ गए, कसको सम्पर्कमा आए, किन गएका थिए भन्ने सबै विवरण चीनको सुरक्षा संयन्त्रले ट्र्याक गरिरहेको छ। QR कोड स्क्यान, सार्वजनिक स्थानमा अनुहार स्क्यानिङ र मोबाइल ट्र्याकिङ अनिवार्य बनाइएको छ।

तर चिनियाँ सरकारको निगरानी नीति अब सीमा पार गर्दै अन्य देशहरूमा समेत प्रभाव विस्तार गर्न खोजिरहेको देखिन्छ। केही अफ्रिकी तथा एसियाली राष्ट्रमा चिनियाँ कम्पनीहरूले बनाएका निगरानी क्यामेरा प्रणाली र डाटा सेन्टरहरूले राष्ट्रिय सुरक्षामा चुनौती खडा गरिरहेका छन्। यसले केवल व्यक्तिगत गोपनीयताको उल्लङ्घन मात्र होइन, सत्ताको मनोवैज्ञानिक नियन्त्रणलाई संस्थागत बनाउने खतरा निम्त्याएको छ।

आजको विश्व जहाँ प्राविधिक स्वतन्त्रता र मानव अधिकारको रक्षा आवश्यक छ, चीनले अपनाएको यो डिजिटल निरंकुशता एउटा चिन्ताजनक उदाहरण बनेको छ। प्रजातान्त्रिक मुलुकहरूका लागि यो केवल प्रविधिको प्रश्न होइन, स्वायत्तताको रक्षा र मानवीय गरिमाको रक्षा गर्ने विषय हो। यदि समयमै प्रतिरोध गरिएन भने चीनको निगरानी मोडेल अन्य अधिनायकवादी राष्ट्रहरूको लागि पनि प्रेरणाको स्रोत बन्न सक्छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।