नेपालमा राजनीतिक दलहरू प्रायः सत्ता समीकरणसँगै वैचारिक दिशा परिवर्तन गर्ने गरेको आरोप लाग्दै आएको छ। तर यस्तो परिवर्तन सबैभन्दा तीव्र अनि मौन रूपमा देखिएको छ भने त्यो नेकपा एमालेमा। राष्ट्रवादलाई मुख्य राजनीतिगत शक्ति र जनसमर्थनको प्रमुख आधार बनाएको एमालेलाई अहिले कसैले दाबी गर्न नसक्ने, तर पुष्ट संकेतहरू भइरहेका वैचारिक मोडको आरोपले घेरेको छ।

यो आरोप केवल सतही राजनीतिक प्रचार होइन। पछिल्ला केही निर्णयहरूले यस दलले नयाँ प्रकारको सामाजिक–धार्मिक प्रयोग गरिरहेको संकेत दिइरहेका छन्। जनमानसमा भित्रभित्रै प्रश्न उठ्न थालेको छ कि एमाले राष्ट्रवादी दलको रूपमा अघि बढिरहेको छ वा यसको निर्णयहरू कुनै गहिरो, अस्पष्ट र बाह्य प्रभावले निर्देशित एजेन्डा अनुसार भइरहेका छन् ?

राजनीतिमा सर्वाधिक संवेदनशील मानिने धार्मिक क्षेत्र अहिले एमालेको निर्णयको केन्द्रमा देखिन थालेको छ। नेपालको सांस्कृतिक संरचना हिन्दू सभ्यताको गहिरो जरा भएको समाज हो भन्ने सत्य इतिहासले पुष्टि गर्छ। त्यसैले यस्तो संरचना प्रभावित पार्ने कुनै पनि नीतिगत हस्तक्षेप दीर्घकालीन विवादको कारण बन्छ।

यस्तै हस्तक्षेपको पहिलो झल्को देखियो, जब एमालेले धर्म परिवर्तन अभियानसँग जोडिएका व्यक्तिलाई संसदमा पुर्‍याउने निर्णय गर्‍यो। धर्मनिरपेक्षता अपनाए पनि नेपाल अझै पनि धार्मिक रूपले अति संवेदनशील देश हो। कुनै वैचारिक वा धार्मिक मिशन बोकेका व्यक्तिलाई सत्ताको संरचनामा पुर्‍याउनुअघि त्यसको दीर्घकालीन प्रभावबारे गम्भीर अध्ययन अपेक्षित हुन्थ्यो। तर यो निर्णयबाट एमालेले त्यस संवेदनशीलतालाई बेवास्ता गर्‍यो कि भन्ने प्रश्न उठ्न स्वाभाविक छ।

यससँगै एकनाथ ढकालको राजनीतिक प्रभाव विस्तारले थप शंका जन्माएको छ। धार्मिक–वैचारिक अभिप्रेरणायुक्त अन्तर्राष्ट्रिय नेटवर्कसँग नजिक रहेको मानिएको ढकालको परियोजना नेपालमा दशकयता विवादित रहँदै आएको छ। अब यो प्रभाव एमालेको निर्णय–निर्माण तहमा मूर्त रूपमा प्रवेश गर्दैछ कि भन्ने प्रश्नपछि एमालेको राष्ट्रवादी पहिचानमाथि विश्वासको दरार देखिन थालेको छ। ढकालको मंडलीमा देखिने विशाल स्रोत, पहुँच र सञ्जाल के एमालेको वैचारिक दिशानिर्देशक शक्तिमा रूपान्तरित हुँदैछ ? यसबारे कुनै स्पष्टता नभएको वास्तविकता नै आशंकालाई तीव्र तुल्याएको छ।

मधेश प्रदेशमा मदरसा शिक्षा बोर्ड गठनको प्रक्रिया अगाडि बढेको प्रकरण अर्को निर्णायक मोड बन्दैछ। धर्मनिरपेक्षताको मूल उद्देश्य राज्यलाई धर्मको प्रभावबाट टाढा राख्ने हो। तर राज्य संरचनाले कुनै धार्मिक शिक्षा पद्धतिलाई औपचारिक रूपमा संस्थागत गर्न सुरु गर्दा त्यो धर्मनिरपेक्षता नै जोखिममा पर्न सक्छ। विद्यालयहरू केवल शिक्षा केन्द्र होइनन्, भविष्यको सामाजिक मनोविज्ञान निर्माण गर्ने आधार हुन्। यदि शिक्षामा नै धार्मिक विभाजनको बीउ रोपियो भने भविष्यमा सामाजिक विभाजन संस्थागत हुने निश्चित छ।

त्यतिमात्र होइन, मुस्लिम युवालाई लक्षित विशेष उच्च शिक्षा अनुदानको घोषणा। शिक्षा अवसर समानताको विषय हो। राज्यले कुनै विशिष्ट धार्मिक पहिचानका आधारमा कोष वितरण गर्न थाल्यो भने जनताको करबाट सञ्चालित शासन व्यवस्था न्यायको मूल आधार गुमाउन थाल्छ। यो प्रश्न केवल आर्थिक होइन, सामाजिक मूल्यको हो — देशले नागरिकलाई धर्मका आधारमा विभाजित गर्दैछ कि ?

यी सबै घट्नाहरूले एकै विन्दुमा ल्याएर राख्छन् — एमालेको वैचारिक र नीतिगत चरित्र बदलिँदैछ। राष्ट्रवादको प्रमुख संरचनाको रूपमा उठेको दल अहिले त्यही संरचनाको मूल स्तम्भमा चोट पुर्‍याउने नीतिको मुख्य वाहक किन बन्दैछ ?

राजनीतिक विश्लेषकहरू भन्छन्, एमालेले सत्ता गुमाएपछि आफ्नो “कोर समर्थन” बलियो बनाउन आवश्यक वैचारिक स्पष्टता गुमाएको छ। त्यसले दललाई प्रतिक्रियावादी कदमभन्दा प्रयोगधर्मी राजनीति तर्फ धकेलेको छ। यस प्रक्रियामा धर्म र संस्कृति प्रयोगका लागि सहज र सबैभन्दा प्रभावकारी औजार बन्न पुगेका छन्।

तर यहाँ मुख्य प्रश्न केवल एमालेको भविष्य होइन, नेपालको भविष्य हो। राष्ट्रको साझा पहिचान कमजोर पार्ने निर्णयहरूको प्रभाव तत्काल देखिँदैन। तर समयक्रममा यस्तो परिवर्तन सामाजिक दरार, धार्मिक द्वन्द्व र सांस्कृतिक विस्मृति स्वरूप देखा पर्न सक्छ।

अहिले आवश्यक छ — राजनीतिक निर्णयहरू कुन उद्देश्य, कुन प्रभाव र कुन दीर्घकालीन परिणाम बोकेर अघि बढिरहेका छन् भन्ने विषयमा गहिरो र पारदर्शी संवाद। एमालेले आफ्नो पछिल्लो भूमिकाबारे जनतालाई स्पष्ट जवाफ दिनुपर्छ। किनभने नेपाल केवल भौगोलिक सीमाबद्धता नभएर ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र आध्यात्मिक निरन्तरताबाट बनेको देश हो।

यदि यही निरन्तरतामा नै प्रश्न उठ्न थाले भने, त्यो केवल एउटै दलको असफलता होइन — राष्ट्रको आत्मासँगै खेलवाड हुने जोखिम हुनेछ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।